Węgry to dla wielu turystów przede wszystkim Budapeszt, ale kraj ten ma też jeden z najciekawszych szlaków enoturystycznych w Europie Środkowej – trasę łączącą dwa historyczne regiony winiarskie: Tokaj i Eger. Oba miasta dzieli niespełna dwie godziny jazdy samochodem, a mimo bliskości oferują zupełnie inny styl zwiedzania: w Tokaju króluje słodkie wino aszú i wpisany na listę UNESCO krajobraz winnic, w Egerze – czerwone wino Bikavér („Krew Byka”) oraz kilometry piwnic wykutych w wulkanicznym tufie. Poniżej praktyczny przewodnik, jak zaplanować taką wycieczkę, co zobaczyć w obu miejscowościach i na co zwrócić uwagę, jadąc tam samodzielnie.

Rząd beczek z winem w piwnicy winiarskiej
Zdjęcie: David Goldman / Unsplash
Rząd beczek z winem w piwnicy winiarskiej
Zdjęcie: David Goldman / Unsplash

Dlaczego warto połączyć Tokaj i Eger

Tokaj i Eger to dwa z siedmiu głównych węgierskich regionów winiarskich, ale historycznie i stylistycznie mocno się różnią. Tokaj słynie z win słodkich, deserowych – przede wszystkim tokaju aszú, produkowanego z winogron zaatakowanych szlachetną pleśnią (botrytis), a region ten w 2002 roku został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO jako „Tokaj Wine Region Historic Cultural Landscape” – doceniono unikalną, wielowiekową tradycję uprawy winorośli i charakterystyczny krajobraz kulturowy. Obszar objęty ochroną obejmuje ponad 13 tysięcy hektarów, a strefa buforowa wokół niego jest jeszcze większa. W samym regionie znajduje się 28 miejscowości winiarskich, a uprawia się tu przede wszystkim odmiany Furmint i Hárslevelű.

Eger natomiast to miasto baroku, twierdzy obronnej przed Turkami i czerwonych win kupażowanych – klasyczny Egri Bikavér łączy kilka odmian winogron w jedną, pełną charakteru kompozycję. Połączenie obu miejsc w jedną wycieczkę pozwala zobaczyć dwa zupełnie różne oblicza węgierskiego winiarstwa w ciągu kilku dni.

Tokaj – co zobaczyć

Samo miasteczko Tokaj jest niewielkie i można je obejść pieszo w godzinę czy dwie, ale to właśnie tu warto zaplanować dłuższy postój, bo to punkt wyjścia do zwiedzania całego regionu. W centrum warto zajrzeć na rynek, do kościoła i na niewielkie uliczki z kamienicami, ale główną atrakcją są zabytkowe piwnice winiarskie wykute w skale wulkanicznej między XV a XVII wiekiem. Sieć tuneli i piwnic utrzymuje stałą temperaturę około 10–12°C i wilgotność rzędu 85–95%, co jest niemal idealnym środowiskiem do dojrzewania wina – ściany piwnic pokrywa charakterystyczny czarny nalot pleśni, żywiącej się oparami alkoholu.

Do najczęściej odwiedzanych przez turystów należą piwnice takich winnic jak Rákóczi (jedna z najstarszych i najbardziej rozpoznawalnych, z zachowanymi śladami dawnej świetności), Oremus czy piwnice w pobliskim Hercegkút, wpisane do rejestru dziedzictwa UNESCO. Po odrodzeniu regionu po 1990 roku (tzw. „renesans Tokaju”) powstało w regionie około 600 winnic, z czego kilkadziesiąt oferuje pełną gamę stylów tokaju – od wytrawnych, mineralnych win z Furmintu po klasyczne, słodkie aszú z oznaczeniem liczby „puttonyos” na etykiecie, określającej poziom słodyczy. Większość winnic nastawionych na turystów oferuje krótkie zwiedzanie piwnicy połączone z degustacją kilku win – warto się wcześniej upewnić, czy dana winnica przyjmuje gości bez rezerwacji, czy wymaga wcześniejszego kontaktu, bo zasady różnią się między mniejszymi rodzinnymi gospodarstwami a większymi, znanymi markami.

Poza samym miastem warto też pomyśleć o krótkiej wycieczce po okolicznych wioskach regionu – Mád, Tarcal czy Tállya – które również leżą na terenie UNESCO i mają własne, często mniej zatłoczone piwnice.

Jak zaplanować trasę i logistykę

Punktem wyjścia dla większości turystów jest Budapeszt. Do Tokaju z Budapesztu jest około 185 km, co samochodem zajmuje zwykle nieco ponad dwie godziny (w zależności od trasy i ruchu). Alternatywą jest pociąg – połączenia kolejowe z Budapesztu (m.in. ze stacji Keleti) do Tokaju kursują regularnie, choć czas przejazdu bywa dłuższy niż jazda autem, a rozkład warto sprawdzić przed wyjazdem, bo część połączeń wymaga przesiadki.

Z Tokaju do Egera jedzie się samochodem zwykle nieco ponad półtorej godziny (w zależności od wybranej trasy – drogi lokalne przez okolice Szerencs i Mezőkövesd bywają wolniejsze niż trasy główne, ale za to malowniczo prowadzą przez pola i winnice). Osoby podróżujące bez samochodu mogą skorzystać z pociągu – połączenie kolejowe zwykle wiąże się z przesiadką (np. w Füzesabony) i trwa łącznie około dwóch godzin, natomiast bezpośrednia komunikacja autobusowa jest rzadsza i często wolniejsza, bo prowadzi przez Miskolc. Dla tych, którzy nie chcą polegać na rozkładach, dostępne są też prywatne transfery i wynajem auta z kierowcą – to szczególnie wygodna opcja, jeśli po drodze planuje się degustacje wina i nie chce się potem samemu prowadzić.

Sam Eger leży bliżej Budapesztu niż Tokaj – to około 135–140 km, czyli mniej więcej półtorej godziny jazdy – dlatego wielu podróżnych planuje pętlę: Budapeszt → Tokaj → Eger → Budapeszt, co pozwala zobaczyć oba regiony bez zawracania. Na spokojne zwiedzenie obu miejscowości (bez pośpiechu, z czasem na degustacje) warto zarezerwować minimum 3–4 dni.

Eger – co zobaczyć

Eger to jedno z najładniejszych barokowych miast na Węgrzech i jednocześnie miejsce silnie związane z historią obrony kraju przed Turkami – to tu w 1552 roku niewielka załoga twierdzy obroniła się przed znacznie liczniejszą armią osmańską, co do dziś jest źródłem lokalnej dumy i licznych opowieści. Zamek w Egerze (Egri vár), górujący nad miastem, to obowiązkowy punkt programu – można zwiedzać jego mury, kazamaty i wystawy poświęcone historii oblężenia, a z tarasów rozciąga się widok na całe miasto i okoliczne wzgórza.

W samym centrum warto zobaczyć Bazylikę w Egerze – drugi co do wielkości kościół na Węgrzech, w stylu klasycystycznym, z imponującym wnętrzem i organami, na których czasem odbywają się krótkie koncerty dla turystów. Nieopodal znajduje się też minaret – pozostałość po panowaniu osmańskim, jeden z niewielu tak dobrze zachowanych zabytków tego typu w tej części Europy, na który można wejść wąskimi, krętymi schodami.

Prawdziwą wisienką na torcie dla miłośników wina jest jednak Szépasszony-völgy, czyli Dolina Pięknych Pań – położona około 10–15 minut spacerem od centrum miasta. To skupisko ponad 150 piwnic winiarskich wykutych w zboczu wzgórza, z których wiele prowadzą bezpośrednio właściciele małych, rodzinnych winnic. Historia tego miejsca sięga XVIII wieku – już w 1781 roku działało tu 32 piwnic, a cały system tuneli pod Egerem ma łącznie około 130 kilometrów. Formuła zwiedzania jest tu nieformalna i bardzo przyjemna: spaceruje się od piwnicy do piwnicy, zagląda do wnętrza, degustuje wino wprost od producenta (zwykle za symboliczną opłatą liczoną za kieliszek lub butelkę), czasem przy dźwiękach muzyki na żywo i lokalnych przekąskach sprzedawanych w pobliskich straganach. To miejsce, które inspirowało nawet węgierskich poetów, takich jak Sándor Petőfi. Warto zarezerwować na Dolinę Pięknych Pań co najmniej pół dnia, a najlepiej wieczór – bo atmosfera po zmroku, gdy zapalają się światła przed piwnicami, jest tu wyjątkowa.

Praktyczne wskazówki

  • Najlepsza pora roku: klasyczny sezon turystyczny na Węgrzech trwa od maja do września, ale dla miłośników wina szczególnie atrakcyjna jest jesień – okres winobrania (zbiorów) przypada zwykle na wrzesień i październik, a w Tokaju zbiory winogron do aszú (dotkniętych botrytis) mogą trwać nawet do listopada. To czas, gdy w winnicach panuje największy ruch. Wiosna i wczesne lato to z kolei dobry wybór dla tych, którzy wolą mniej turystów i łagodniejszą pogodę na zwiedzanie zamku czy spacery po winnicach.
  • Język: w większych, nastawionych na turystykę winnicach i restauracjach w Tokaju i Egerze personel zwykle mówi po angielsku, szczególnie w miejscach odwiedzanych przez zorganizowane wycieczki. W mniejszych, rodzinnych piwnicach, zwłaszcza w Dolinie Pięknych Pań czy w wioskach wokół Tokaju, znajomość angielskiego bywa bardziej ograniczona – warto mieć pod ręką podstawowe zwroty lub aplikację tłumaczącą.
  • Jak wygląda typowa wizyta w winnicy: standardowy format to krótkie oprowadzenie po piwnicy (często historycznej, wykutej w skale) połączone z degustacją kilku win, czasem z prostą przekąską (chleb, ser, wędliny). W większych, znanych winnicach warto zarezerwować wizytę wcześniej, zwłaszcza w sezonie letnim i jesiennym; w mniejszych, rodzinnych piwnicach – szczególnie w Dolinie Pięknych Pań w Egerze – można często po prostu przyjść bez zapowiedzi. Ceny degustacji i konkretne godziny otwarcia różnią się w zależności od winnicy i sezonu, dlatego dobrze jest sprawdzić aktualne informacje bezpośrednio na stronie internetowej danego producenta przed wizytą.
  • Jak się poruszać: własny samochód daje największą swobodę, zwłaszcza przy zwiedzaniu rozproszonych po okolicy winnic w regionie Tokaju. Jeśli planuje się degustacje w kilku miejscach, warto rozważyć wynajęcie kierowcy, transfer prywatny lub zorganizowaną wycieczkę z przewodnikiem.
  • Zakwaterowanie: zarówno Tokaj, jak i Eger oferują noclegi w różnym standardzie – od prostych pensjonatów po butikowe hotele przy piwnicach winnych. W sezonie letnim i podczas winobrania warto rezerwować noclegi z wyprzedzeniem, bo popularne miejsca szybko się zapełniają.

Podsumowanie

Trasa Tokaj–Eger to jedna z najciekawszych propozycji enoturystycznych w tej części Europy: z jednej strony historyczny, wpisany na listę UNESCO krajobraz słodkich win Tokaju, z drugiej – barokowe miasto twierdzy i tętniąca życiem Dolina Pięknych Pań w Egerze. Obie miejscowości dzieli niespełna dwie godziny jazdy, dzięki czemu można je łatwo połączyć w jedną kilkudniową podróż z Budapesztu, zostawiając sobie czas zarówno na zwiedzanie zabytków, jak i spokojne degustacje wina wprost u producentów.

Źródła

Zobacz też przewodnik po regionie: Węgry – Winiarski Stary Świat.