Gruzja bywa nazywana kolebką wina – i to nie tylko marketingowy slogan. Badania archeologiczne opublikowane w 2017 roku w czasopiśmie „Proceedings of the National Academy of Sciences” (zespół pod kierunkiem Patricka McGoverna) wykazały ślady fermentacji winogron w glinianych naczyniach ze stanowisk Gadachrili Gora i Szulaweris Gora niedaleko Tbilisi, datowane na około 6000 lat p.n.e. – czyli około 8000 lat temu. To najstarszy jak dotąd potwierdzony dowód winiarstwa na świecie. Ten przewodnik pokazuje, gdzie tej historii szukać dziś: od winnic Kachetii po miejskie wine bary Tbilisi.

Kwevri – gliniane naczynia, które definiują gruzińskie wino

Sercem tradycyjnego gruzińskiego winiarstwa jest kwevri (kvevri) – duże, jajowate naczynie z gliny, zakopywane w ziemi, w którym moszcz fermentuje razem ze skórkami, pestkami i częściowo z szypułkami winogron, często przez wiele miesięcy. Ta metoda w 2013 roku została wpisana na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości UNESCO jako „Ancient Georgian traditional Qvevri wine-making method”. Wina powstające tą metodą, zwłaszcza białe fermentowane na skórkach, są dziś znane na świecie pod nazwą „amber wine” (wino bursztynowe) – gruzińska tradycja, którą przejęli producenci wina naturalnego na całym świecie.

Kachetia – serce gruzińskiego winiarstwa

Około 70% gruzińskiego wina powstaje w Kachetii, wschodnim regionie kraju rozciągającym się u podnóża Wielkiego Kaukazu. Głównym miastem regionu jest Telavi, skąd najwygodniej zwiedzać okoliczne winnice i piwnice. To tutaj uprawia się najważniejsze rodzime szczepy: białe Rkatsiteli oraz czerwony Saperavi – jeden z niewielu szczepów typu teinturier, czyli barwiący również miąższ, nie tylko skórkę, co daje winom głęboki, niemal czarny kolor.

Sighnaghi – miasto zakochanych nad Alazani

Sighnaghi, malowniczo położone na wzgórzu z widokiem na dolinę rzeki Alazani, to jeden z najczęściej odwiedzanych punktów Kachetii. Miasteczko otaczają zachowane XVIII-wieczne mury obronne, a w gruzińskiej tradycji zyskało przydomek „miasta miłości” – działający tu całą dobę urząd stanu cywilnego przyciąga pary z całego kraju. To dobra baza wypadowa do zwiedzania okolicznych winnic i klasztorów.

Klasztor Alaverdi

Klasztor Alaverdi w Kachetii to jeden z najważniejszych ośrodków winiarskich związanych z gruzińskim Kościołem Prawosławnym – mnisi produkują tu wino metodą kwevri od pokoleń, kontynuując tradycję sięgającą średniowiecza. Katedra klasztorna, wzniesiona w XI wieku, należy do najwyższych budowli sakralnych w Gruzji i jest ważnym punktem na mapie zarówno pielgrzymów, jak i miłośników wina.

Tbilisi – wino w mieście

Stolica Gruzji to naturalny punkt startowy i zakończenia podróży winiarskiej. W Starym Mieście, wokół ulicy Erekle II i dzielnicy Sololaki, działa wiele winiarni degustacyjnych i wine barów serwujących wina z małych, rodzinnych producentów z całego kraju – dobra opcja dla podróżnych, którzy nie mają czasu na wyjazd do Kachetii, ale chcą poznać różnorodność gruzińskich win w jednym miejscu.

Inne regiony winiarskie: Racha i Imeretia

Poza Kachetią warto wiedzieć o Raczy, górskim regionie słynącym z półsłodkiego czerwonego wina Chwanczkara, oraz o Imeretii w zachodniej Gruzji, gdzie stosuje się nieco inną metodę produkcji niż w Kachetii – z mniejszym udziałem skórek podczas fermentacji, co daje lżejsze, bardziej delikatne wina. Regiony te są rzadziej odwiedzane przez turystów niż Kachetia, ale oferują autentyczne, mniej skomercjalizowane doświadczenie.

Kiedy jechać i jak się poruszać

Sezon winobrania (rtveli) przypada na wrzesień i październik – to najlepszy czas, by zobaczyć tradycyjne tłoczenie winogron nogami i degustować młode, dopiero fermentujące wino prosto z kwevri. Kachetia leży około 90–120 km od Tbilisi, w zależności od konkretnego miasteczka – wynajęty samochód lub zorganizowana wycieczka jednodniowa z Tbilisi to najwygodniejsze opcje, ponieważ połączenia publiczne między mniejszymi winnicami bywają rzadkie.

Zobacz też

Więcej o samym kraju i jego winiarskiej charakterystyce znajdziesz na stronie Wina z Gruzji, a o dwóch najważniejszych gruzińskich szczepach piszemy szczegółowo w artykułach o Saperavi i Rkatsiteli.

Źródła

  • McGovern P. i in., „Early Neolithic wine of Georgia in the South Caucasus”, Proceedings of the National Academy of Sciences, 2017
  • UNESCO Intangible Cultural Heritage Lists – „Ancient Georgian traditional Qvevri wine-making method” (ich.unesco.org)
  • National Wine Agency of Georgia (wine.gov.ge)