Gruzja bywa nazywana kolebką wina – i to nie tylko marketingowy slogan. Badania archeologiczne opublikowane w 2017 roku w czasopiśmie „Proceedings of the National Academy of Sciences” (zespół pod kierunkiem Patricka McGoverna) wykazały ślady fermentacji winogron w glinianych naczyniach ze stanowisk Gadachrili Gora i Szulaweris Gora niedaleko Tbilisi, datowane na około 6000 lat p.n.e. – czyli około 8000 lat temu. To najstarszy jak dotąd potwierdzony dowód winiarstwa na świecie. Ten przewodnik pokazuje, gdzie tej historii szukać dziś: od winnic Kachetii po miejskie wine bary Tbilisi.

Kwevri – gliniane naczynia, które definiują gruzińskie wino

Sercem tradycyjnego gruzińskiego winiarstwa jest kwevri (kvevri) – duże, jajowate naczynie z gliny, zakopywane w ziemi, w którym moszcz fermentuje razem ze skórkami, pestkami i częściowo z szypułkami winogron, często przez wiele miesięcy. Ta metoda w 2013 roku została wpisana na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości UNESCO jako „Ancient Georgian traditional Qvevri wine-making method”. Wina powstające tą metodą, zwłaszcza białe fermentowane na skórkach, są dziś znane na świecie pod nazwą „amber wine” (wino bursztynowe) – gruzińska tradycja, którą przejęli producenci wina naturalnego na całym świecie.

Kachetia – serce gruzińskiego winiarstwa

Około 70% gruzińskiego wina powstaje w Kachetii, wschodnim regionie kraju rozciągającym się u podnóża Wielkiego Kaukazu. Głównym miastem regionu jest Telavi, skąd najwygodniej zwiedzać okoliczne winnice i piwnice. To tutaj uprawia się najważniejsze rodzime szczepy: białe Rkatsiteli oraz czerwony Saperavi – jeden z niewielu szczepów typu teinturier, czyli barwiący również miąższ, nie tylko skórkę, co daje winom głęboki, niemal czarny kolor.

Sighnaghi – miasto zakochanych nad Alazani

Sighnaghi, malowniczo położone na wzgórzu z widokiem na dolinę rzeki Alazani, to jeden z najczęściej odwiedzanych punktów Kachetii. Miasteczko otaczają zachowane XVIII-wieczne mury obronne, a w gruzińskiej tradycji zyskało przydomek „miasta miłości” – działający tu całą dobę urząd stanu cywilnego przyciąga pary z całego kraju. To dobra baza wypadowa do zwiedzania okolicznych winnic i klasztorów.

Klasztor Alaverdi

Klasztor Alaverdi w Kachetii to jeden z najważniejszych ośrodków winiarskich związanych z gruzińskim Kościołem Prawosławnym – mnisi produkują tu wino metodą kwevri od pokoleń, kontynuując tradycję sięgającą średniowiecza. Katedra klasztorna, wzniesiona w XI wieku, należy do najwyższych budowli sakralnych w Gruzji i jest ważnym punktem na mapie zarówno pielgrzymów, jak i miłośników wina.

Tbilisi – wino w mieście

Stolica Gruzji to naturalny punkt startowy i zakończenia podróży winiarskiej. W Starym Mieście, wokół ulicy Erekle II i dzielnicy Sololaki, działa wiele winiarni degustacyjnych i wine barów serwujących wina z małych, rodzinnych producentów z całego kraju – dobra opcja dla podróżnych, którzy nie mają czasu na wyjazd do Kachetii, ale chcą poznać różnorodność gruzińskich win w jednym miejscu.

Inne regiony winiarskie: Racha i Imeretia

Poza Kachetią warto wiedzieć o Raczy, górskim regionie słynącym z półsłodkiego czerwonego wina Chwanczkara, oraz o Imeretii w zachodniej Gruzji, gdzie stosuje się nieco inną metodę produkcji niż w Kachetii – z mniejszym udziałem skórek podczas fermentacji, co daje lżejsze, bardziej delikatne wina. Regiony te są rzadziej odwiedzane przez turystów niż Kachetia, ale oferują autentyczne, mniej skomercjalizowane doświadczenie.

Kiedy jechać i jak się poruszać

Sezon winobrania (rtveli) przypada na wrzesień i październik – to najlepszy czas, by zobaczyć tradycyjne tłoczenie winogron nogami i degustować młode, dopiero fermentujące wino prosto z kwevri. Kachetia leży około 90–120 km od Tbilisi, w zależności od konkretnego miasteczka – wynajęty samochód lub zorganizowana wycieczka jednodniowa z Tbilisi to najwygodniejsze opcje, ponieważ połączenia publiczne między mniejszymi winnicami bywają rzadkie.

Zobacz też

Więcej o samym kraju i jego winiarskiej charakterystyce znajdziesz na stronie Wina z Gruzji, a o dwóch najważniejszych gruzińskich szczepach piszemy szczegółowo w artykułach o Saperavi i Rkatsiteli.

Najczęściej zadawane pytania

Dlaczego Gruzja nazywana jest kolebką wina?

Badania opublikowane w 2017 roku w „PNAS” wykazały ślady fermentacji winogron w glinianych naczyniach ze stanowisk Gadachrili Gora i Szulaweris Gora niedaleko Tbilisi, datowane na około 6000 lat p.n.e., czyli około 8000 lat temu. To najstarszy jak dotąd potwierdzony dowód winiarstwa na świecie.

Co to jest kwevri?

To duże, jajowate gliniane naczynie zakopywane w ziemi, w którym moszcz fermentuje razem ze skórkami, pestkami i częściowo szypułkami. Metoda została w 2013 roku wpisana na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości UNESCO.

Który region Gruzji jest najważniejszy dla wina?

Kachetia na wschodzie kraju, gdzie powstaje około 70% gruzińskiego wina. Głównym miastem regionu jest Telavi, a uprawia się tam przede wszystkim Rkatsiteli i Saperavi.

Kiedy najlepiej jechać do Gruzji na winobranie?

Sezon winobrania (rtveli) przypada na wrzesień i październik. Kachetia leży około 90–120 km od Tbilisi, a najwygodniej zwiedzać ją wynajętym samochodem lub na zorganizowanej wycieczce jednodniowej.

Jakie są inne regiony winiarskie Gruzji?

Racha, górski region słynący z półsłodkiego czerwonego wina Chwanczkara, oraz Imeretia w zachodniej Gruzji, gdzie fermentacja przebiega z mniejszym udziałem skórek, co daje lżejsze, bardziej delikatne wina.

Bibliografia

  • McGovern P. i in., „Early Neolithic wine of Georgia in the South Caucasus”, Proceedings of the National Academy of Sciences, 2017
  • UNESCO Intangible Cultural Heritage Lists – „Ancient Georgian traditional Qvevri wine-making method” (ich.unesco.org)
  • National Wine Agency of Georgia (wine.gov.ge)