Nazwa szczepu: Fiano
Kolor grona: białe
Pochodzenie / Główny kraj uprawy: Włochy
Wprowadzenie
Fiano to jeden z najstarszych białych szczepów Kampanii, znany rzymskim winiarzom pod nazwą Apianum na długo przed tym, jak stał się fundamentem prestiżowego Fiano di Avellino DOCG. To odmiana kapryśna w uprawie – drobne, grubskórne jagody dają bardzo mało soku – ale w dobrych rękach potrafi się starzeć równie elegancko jak najlepsze białe wina Europy.
Pochodzenie i historia
Fiano trafiło na południe Włoch najprawdopodobniej wraz z grecką kolonizacją i uprawiane było już w czasach rzymskich pod nazwą Vitis Apicia, od której wywodzi swą nazwę gmina Lapio – uznawana za kolebkę odmiany w prowincji Avellino. Łacińskie „apiana” oznacza dosłownie „pszczelą”, bo słodki miąższ jagód od wieków przyciągał pszczoły – do dziś to częsty widok w winnicach Irpinii. Historyczny opis regionu z 1642 roku autorstwa Fra’ Scipione Bellabony, zatytułowany Relazioni della città di Avellino, wspomina o okolicy zwanej Apia (dzisiejsze Lapio), gdzie w starożytności produkowano wino „Apiano”. W XIX i XX wieku odmiana niemal zniknęła, wypierana przez plenniejsze Trebbiano i Sangiovese, a jej odrodzenie w drugiej połowie XX wieku wiąże się przede wszystkim z rodziną Mastroberardino. Status DOC odmiana otrzymała w 1978 roku, a DOCG – w 2003.
Charakterystyka uprawy
Fiano di Avellino DOCG obejmuje 26 gmin prowincji Avellino, w tym Lapio, Atripaldę i Cesinali, na terenach o zróżnicowanej geologii – warstwy popiołów i pumeksu z okresu flegrejskiego przeplatają się z glinami marglistymi i piaskowcami. W obrębie apelacji wyróżnia się cztery odrębne terroir: mineralne, wysoko położone Lapio o wyraźnej kwasowości, mocniejsze i bardziej owocowe Summonte, gliniaste Montefredane sprzyjające starzeniu, oraz piaszczyste wzgórza wschodniej części Avellino, dające tony prażonych orzechów laskowych. Przepisy DOCG wymagają minimum 85% Fiano w kupażu, maksymalnie 10 ton z hektara plonu oraz co najmniej 11,5% alkoholu, a wino może trafić na rynek dopiero dwa lata po zbiorach.
Profil smakowy i styl wina
Młode Fiano di Avellino oferuje aromaty gruszki, jabłka, białych kwiatów, miodu i orzechów laskowych, wspierane chrupiącą kwasowością i mineralnym rdzeniem. Wina te dojrzewają wyjątkowo dobrze – typowo od 5 do 10 lat, a najlepsze roczniki znacznie dłużej – rozwijając z czasem bardziej złożone, miodowo-orzechowe, niemal pikantne nuty. To odmiana, w której świeżość młodości ustępuje z wiekiem miejsca dojrzałej, niemal sherry’opodobnej głębi, bez utraty struktury.
Kluczowe regiony i wina
Poza macierzystym Fiano di Avellino w Kampanii (z takimi producentami jak Mastroberardino, Feudi di San Gregorio czy Colli di Lapio), odmianę z powodzeniem uprawia się również na Sycylii, gdzie daje bardziej soczyste, pełne wina, a także w Australii – w McLaren Vale, Clare Valley i Hunter Valley – oraz w argentyńskiej La Rioja i Kalifornii, gdzie producenci szukają alternatywy dla bardziej opisanych już odmian śródziemnomorskich.
Do czego pasuje
Mineralna kwasowość Fiano naturalnie komponuje się z owocami morza i makaronem z owocami morza, ale równie dobrze radzi sobie z pieczonym drobiem, daniami z białą truflą czy miękkimi serami w rodzaju burraty. Starsze roczniki, z ich orzechowo-miodowym charakterem, warto podać do dojrzewających serów lub grzybowych dań kuchni kampańskiej.
Ciekawostka
Nazwa Apianum, którą Rzymianie mogli określać przodka dzisiejszego Fiano, pochodzi od łacińskiego apis – pszczoła. Wysoka zawartość cukru w jagodach tej odmiany od starożytności przyciąga owady w winnicach Irpinii do tego stopnia, że stało się to jedną z cech rozpoznawczych regionu – a niektórzy ampelografowie widzą w tym żywy dowód ciągłości między antycznym Apianum a współczesnym Fiano.
