Nazwa szczepu: Chardonnay
Kolor grona: białe
Pochodzenie / Główny kraj uprawy: Francja / USA
Wprowadzenie
Chardonnay to szczep, który w ciągu zaledwie dwóch dekad przeszedł drogę od skromnej odmiany kilku burgundzkich wiosek do najczęściej sadzonego białego winogrona na świecie. Jego siła leży paradoksalnie w niewielkiej ekspresji aromatycznej – to właśnie dzięki niej Chardonnay działa jak lustro terroir i technik enologicznych, przybierając zupełnie różne oblicza w Chablis, Meursault czy Kalifornii.
Pochodzenie i historia
Nazwa odmiany pochodzi od niewielkiej wsi Chardonnay w Mâconnais, w południowej Burgundii – miejscowość ta do dziś ma prawo umieszczać swoją nazwę na etykietach jako Mâcon-Chardonnay. Przełomowe ustalenie co do pochodzenia genetycznego szczepu ogłosili w 1999 roku na łamach czasopisma Science Carole Meredith i John Bowers z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Davis: metodą fingerprintingu DNA wykazali, że Chardonnay – podobnie jak piętnaście innych odmian, w tym Aligoté i Gamay noir – powstał ze skrzyżowania Pinota (czarnego) z Gouais blanc, uprawianym niegdyś pospolitym winogronem tak niskiej reputacji, że w średniowieczu wielokrotnie bezskutecznie próbowano zakazać jego uprawy. Sami badacze byli „w ponad 99,99 procenta pewni” tego rodowodu, nazywając go pouczającą lekcją, że nawet z pozoru miernej odmiany mogą powstać tak szlachetne potomstwa jak Chardonnay.
Jeszcze na początku lat siedemdziesiątych XX wieku Chardonnay uprawiano niemal wyłącznie w Burgundii i Szampanii. Prawdziwy przełom przyniosły lata osiemdziesiąte, gdy producenci Nowego Świata zaczęli etykietować wina nazwą odmiany zamiast regionu – Chardonnay stało się wówczas, jak ujęła to Jancis Robinson, nazwą „bardziej znaną kupującym wino na świecie niż jakiekolwiek z win nazywanych geograficznie”. Do początku lat dziewięćdziesiątych stało się już wiodącym białym szczepem Kalifornii i Australii.
Charakterystyka uprawy
Chardonnay należy do odmian stosunkowo łatwych w uprawie: plonuje obficie, dojrzewa wcześnie i adaptuje się do bardzo różnych warunków klimatycznych – od chłodnej Szampanii po gorące doliny Kalifornii czy Australii. Ta wszechstronność, w połączeniu z niewielką własną intensywnością aromatyczną, sprawia, że wino niemal bezpośrednio odzwierciedla glebę i klimat miejsca uprawy. W Burgundii najlepsze efekty daje na wapienno-marglistych glebach, w tym na słynnych kimerydzkich wapieniach Chablis bogatych w skamieliny małży.
Profil smakowy i styl wina
Zakres stylistyczny Chardonnay jest wyjątkowo szeroki. W chłodnym Chablis daje wina jasnozłote, z nutami cytrusów, zielonego jabłka, krzemienia i wyraźną mineralnością. W cieplejszej Côte de Beaune (Meursault, Puligny-Montrachet) przybiera głębszy, złoty odcień z aromatami białych owoców pestkowych, kwiatów, śmietankową teksturą i częstym udziałem beczki dębowej. W Mâconnais i Côte Chalonnaise dominują świeże owoce i orzechy w bardziej przystępnym, gładkim stylu. W ciepłych regionach Nowego Świata Chardonnay bywa pełne, o wysokim alkoholu, niższej kwasowości, z tonami tropikalnych owoców, masła i wanilii pochodzącej z fermentacji jabłkowo-mlekowej i dojrzewania w dębie. Szczep jest też kluczowym składnikiem win musujących – w Szampanii tworzy samodzielne cuvée blanc de blancs, ceniony za elegancję i potencjał starzenia.
Kluczowe regiony i wina
Burgundia pozostaje punktem odniesienia: Chablis na północy, Côte de Beaune z Meursault, Puligny- i Chassagne-Montrachet w centrum, oraz Mâconnais na południu, skąd wywodzi się sama nazwa odmiany. Poza Francją najważniejsze obszary to Kalifornia (Sonoma, Napa, Santa Barbara), Australia (Margaret River, Yarra Valley), Nowa Zelandia oraz Włochy i Chile – Chardonnay uprawia się dziś praktycznie na każdym kontynencie winiarskim.
Do czego pasuje
Niedojrzewające w beczce, mineralne Chardonnay typu Chablis znakomicie komponuje się z ostrygami i owocami morza, natomiast pełniejsze, beczkowane style z Meursault czy Kalifornii świetnie towarzyszą białemu mięsu drobiowemu w kremowym sosie, homarowi z masłem, a nawet delikatnym daniom z indyka czy wieprzowiny. Wersje musujące, jak blanc de blancs, doskonale otwierają posiłek lub towarzyszą serom miękkim.
Ciekawostka
Choć dziś Chardonnay kojarzy się z elegancją i prestiżem, jego rodzic Gouais blanc był w średniowieczu odmianą tak pogardzaną, że władcy Burgundii i Francji wielokrotnie próbowali prawnie zdelegalizować jego uprawę – dziś praktycznie nie istnieje już we francuskich winnicach, mimo że to właśnie po nim Chardonnay odziedziczył część swojej genetycznej wszechstronności.
